Mag je een relatiebeding opnemen in een overeenkomst van opdracht?

Een ZZP’er verricht werkzaamheden voor een opdrachtgever op basis van een overeenkomst van opdracht. In principe heeft een ZZP’er niet dezelfde rechtsbescherming als een werknemer. Een opdrachtgever en opdrachtnemer kunnen contractueel allerlei afspraken maken, waaronder de afspraak dat een ZZP’er binnen een bepaalde tijd na ondertekening van de overeenkomst van opdracht geen werkzaamheden mag verrichten voor relaties van de opdrachtgever. Maar kan deze afspraak altijd worden gemaakt? Hierover ging de zaak die speelde bij de rechtbank Overijssel.

Feiten en omstandigheden

Een ZZP’er heeft een overeenkomst van opdracht gesloten met een uitzendonderneming. Deze onderneming houdt zich bezig met het uitzenden en detacheren van arbeidskrachten aan opdrachtgevers. In de overeenkomst van opdracht is afgesproken dat de ZZP’er timmerwerkzaamheden gaat verrichten voor een opdrachtgever van de uitzendonderneming. In de overeenkomst van opdracht is een relatiebeding opgenomen. Op enig moment is de overeenkomst van opdracht geëindigd. De uitzendonderneming schrijft de ZZP’er aan dat hij het relatiebeding overtreedt omdat hij werkzaamheden verricht voor een relatie van de uitzendonderneming.

De uitzendonderneming vordert vervolgens boetes van de ZZP’er vanwege overtreding van het relatiebeding. De ZZP’er stelt zich op het standpunt dat het relatiebeding in strijd is met het belemmeringsverbod uit de Wet Waadi en daarom nietig is.

Oordeel rechter

De kernvragen in deze zaak zijn i) of de ZZP’er een beroep kan doen op de Wet Waadi en de Uitzendrichtlijn, en ii) of het belemmeringsverbod van artikel 9a Wet Waadi geldt in de rechtsverhouding tussen de ZZP’er en de uitzendonderneming.

De Hoge Raad heeft eerder al geoordeeld dat de Waadi en Uitzendrichtlijn niet zonder meer van toepassing zijn als een uitzendonderneming een ZZP’er ter beschikking stelt aan een inlener om daar onder toelicht en leiding van een inlener te werken. Als uitzendkracht wordt aangemerkt:

• iedere persoon die een werknemer is met een arbeidsovereenkomst of een arbeidsverhouding met een uitzendonderneming;
• die persoon moet arbeid verrichten en gedurende een bepaalde tijd voor en onder leiding van de uitzendonderneming prestaties leveren in ruil voor een vergoeding;
• ook moet die persoon in de lidstaat worden beschermd op grond van de arbeid die hij verricht. De persoon moet door de uitzendonderneming ter beschikking worden gesteld aan de inlener en daar onder toezicht en leiding van de inlener tijdelijk werk verrichten.

Als hieraan is voldaan, is de Wet Waadi van toepassing. Het belemmeringsverbod uit de Wet Waadi beperkt zich niet tot de totstandkoming van een arbeidsovereenkomst met de inlener. Ook de totstandkoming van een arbeidsverhouding met de inlener mag niet worden belemmerd. Het belemmeringsverbod kan dus ook van toepassing zijn als materieel een arbeidsverhouding tot stand is gekomen tussen de ZZP’er en de inlener.

De ZZP’er in deze zaak was aan te merken als uitzendkracht in de zin van de Uitzendrichtlijn. Hij viel dus onder het bereik van de Wet Waadi. Ook was er sprake van een arbeidsverhouding met de (voormalige) inlener, waardoor het belemmeringsverbod van toepassing was. De rechter oordeelde dat het relatiebeding in de overeenkomst van opdracht nietig was.

Conclusie

Ondernemingen in verschillende branches werken steeds vaker met ZZP’ers. In de zorg bijvoorbeeld stellen branche specifieke uitzendondernemingen steeds vaker zorgpersoneel als ZZP’er ter beschikking aan zorginstellingen. Wanneer deze ZZP’ers in dienst willen treden bij de inlener of bij een andere relatie van de uitzendonderneming wordt vaak gedacht dat dit gelet op de contractuele afspraken tussen de ZZP’er en de uitzendonderneming niet mag. Uit de besproken uitspraak blijkt dat dit maar de vraag is en dat dit afhangt van de omstandigheden van het geval. Dit neemt niet weg dat een uitzendonderneming wel vaak een beroep doet op een dergelijke bepaling. We kijken graag met u mee of de soep wel zo heet gegeten wordt als deze wordt opgediend.