Studiekosten terugvorderen na niet verlengen arbeidsovereenkomst?

Studiekosten terugvorderen na niet verlengen arbeidsovereenkomst?

Dat kan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn als de werkgever zelf het initiatief heeft genomen tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst, zo blijkt uit een recente uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant.

Wat was hier aan de hand?
De werknemer trad op 10 oktober 2022 in dienst bij de werkgever als leerling-monteur op basis van een jaarcontract. De opleiding kostte in totaal € 35.000,-.
Op 11 november 2022 sloten partijen een studieovereenkomst, waarin is bepaald dat de werknemer maximaal € 8.000,- moet terugbetalen als hij binnen drie jaar uit dienst gaat.

Op 21 augustus 2023 liet de werkgever weten dat het contract niet zou worden verlengd. Daarbij werd aangekondigd dat de studiekosten zouden worden verrekend. Uiteindelijk bracht de werkgever € 6.000,- in rekening, waarvan € 1.372,05 is verrekend met het loon. Het restant bleef onbetaald, waarna de werkgever naar de rechter stapte.

Volgens de werkgever moet de werknemer 75% van het terug te betalen bedrag voldoen, omdat hij binnen een jaar uit dienst ging. De werknemer erkent dat er een studieovereenkomst is, maar stelt dat de terugbetalingsvoorwaarden onduidelijk en tegenstrijdig zijn. Bovendien was het niet zijn keuze om te vertrekken, maar die van de werkgever.

De rechtbank
In de eerste plaats overweegt de kantonrechter dat de terugbetaling van de studiekosten ziet op interne scholing die niet noodzakelijk was voor de uitoefening van de functie en ook niet verplicht was volgens de wet, cao of Europees recht. Dit betekent dat het sluiten van een studieovereenkomst is toegestaan.

Of het studiekostenbeding er (ook) toe leidt dat de werknemer de studiekosten aan de werkgever moet terugbetalen, is afhankelijk van een aantal omstandigheden. De Hoge Raad heeft in 1983 daarover al geoordeeld dat studiekostenbedingen zijn toegestaan, mits daarin is opgenomen:

1. Gedurende welke periode de werkgever baat (voordeel) heeft van de door de werknemer gevolgde opleiding;
2. Dat de werknemer de scholingskosten moet terugbetalen bij vroegtijdige beëindiging van het dienstverband;
3. En dat de terugbetalingsverplichting vermindert naarmate de arbeidsovereenkomst voortduurt, gedurende de onder 1 bedoelde periode. Dat is de zogenaamde ‘glijdende schaal’.

De Hoge Raad heeft bepaald dat een terugbetalingsplicht alleen geldt als de werkgever de gevolgen daarvan duidelijk aan de werknemer heeft uitgelegd èn handelt in overeenstemming met de goede trouw. Van strijd met die goede trouw kan sprake zijn wanneer de werkgever zèlf het dienstverband beëindigt.

De kantonrechter oordeelt dat de werkgever aan de drie voorwaarden heeft voldaan. In het personeelshandboek staat dat de werkgever drie jaar profijt heeft van de opleiding, dat de werknemer bij vertrek (een deel van) de kosten moet terugbetalen en dat dit via een glijdende schaal gebeurt. Omdat de werknemer al vóór indiensttreding naar de regeling had gevraagd en wist dat hij tekende voor een studiekostenbeding, had het volgens de kantonrechter op zijn weg gelegen om bij onduidelijkheden zelf verder navraag te doen. Tot zover was er dus geen probleem.

Een werkgever mag studiekosten alleen terugvorderen als dat past binnen de regels van goed werkgeverschap en redelijkheid en billijkheid. Volgens de kantonrechter zijn die grenzen hier overschreden, omdat de werkgever zelf het dienstverband heeft beëindigd. Het argument dat er te weinig vertrouwen was in een verdere samenwerking is niet onderbouwd, terwijl de gedeelde ‘groeimeters’ juist vooral positief waren.

Volgens de rechter is niet komen vast te staan dat de werknemer er zelf aan heeft bijgedragen dat zijn arbeidsovereenkomst niet is verlengd. De kantonrechter oordeelt daarom dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is dat de werkgever de werknemer aan het studiekostenbeding houdt. De werkgever kan dan ook geen aanspraak maken op de studiekosten.

Conclusie en tips voor de werkgever
Uit deze uitspraak volgt dat als de arbeidsovereenkomst op initiatief van de werkgever niet wordt verlengd of wordt beëindigd en de werknemer daar geen aandeel in heeft gehad, dat het in rekening brengen van studiekosten op grond van een studiekostenbeding niet is toegestaan. Het is daarom belangrijk zorgvuldig te zijn in dit soort situaties:

• Zorg er als werkgever voor dat je, voor zover mogelijk, enigszins een verhaal hebt waarom je de arbeidsovereenkomst niet wil verlengen c.q. beëindigen. Denk hierbij aan houding en gedrag van de werknemer, disfunctioneren en een verslechterde arbeidsrelatie. In die situatie is goed te verdedigen dat de werknemer zelf heeft bijgedragen aan het einde van de arbeidsovereenkomst.
• Maak voor jezelf een kosten-batenanalyse. In deze situatie had de werkgever de arbeidsovereenkomst met de werknemer beter kunnen verlengen. Er was immers geen (aanwijsbare) reden om niet te verlengen, de studiekosten mogen (daardoor) niet worden teruggevorderd en de werknemer heeft er nog nauwelijks arbeid tegenover gezet.

https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBZWB:2025:5729